اندازه‌گیری چرخ پیش از خرید؛ قطر، ارتفاع نصب، کفی و سایز پیچ

بیشترین مرجوعی‌ها در خرید چرخ به خاطر کیفیت نیست، به خاطر اندازه است. چرخ نو رسیده، اما سوراخ‌های کفی با جای پیچ‌های میز جور نیست، پیچش درشت‌تر از مهره‌ی پایه است یا میز حالا یک سانت بلندتر شده و لق می‌زند. این مشکل با یک متر، یک کولیس ساده و ده دقیقه وقت پیش از خرید حل می‌شود. در این آموزش یاد می‌گیرید اندازه‌ی چرخ را درست بگیرید، چه عددهایی را یادداشت کنید و آن عددها را با کدام مشخصه در صفحه‌ی محصول تطبیق دهید. اگر هنوز نمی‌دانید چرخ شما از کدام خانواده است، اول نگاهی به دسته‌بندی چرخ‌ها بر اساس نوع بیندازید.

ابزاری که لازم دارید

• متر فلزی یا خط‌کش بلند برای ارتفاع و قطر
• کولیس، یا دست‌کم خط‌کش میلی‌متری، برای قطر پیچ و فاصله‌ی سوراخ‌ها
• کاغذ و مداد، یا گوشی برای عکس گرفتن از چرخ کنار خط‌کش

یک قاعده را از همین اول به خاطر بسپارید: همه‌چیز را به میلی‌متر بنویسید. در بازار «چرخ ۱۰» معمولاً یعنی چرخ با قطر حدود ۱۰۰ میلی‌متر، اما بعضی فروشنده‌ها اینچ هم به کار می‌برند و همین باعث اشتباه می‌شود.

پنج اندازه‌ای که باید داشته باشید

۱. قطر چرخ

چه چیزی: قطر بیرونی خود چرخ، از لبه‌ی روکش تا لبه‌ی مقابل.

چطور: خط‌کش را از وسط چرخ و از روی محور بگذارید و از لبه تا لبه بخوانید.

اشتباه رایج: اندازه گرفتن چرخ ساییده‌شده. روکشی که چند سال کار کرده، چند میلی‌متر کوچک‌تر از اندازه‌ی اصلی‌اش است. عدد را به نزدیک‌ترین سایز استاندارد (۵۰، ۷۵، ۱۰۰، ۱۲۵، ۱۶۰ یا ۲۰۰) گرد کنید.

۲. ارتفاع نصب

چه چیزی: فاصله‌ی زمین تا سطح کفی یا تا جایی که پیچ به پایه وصل می‌شود. در صفحه‌های محصول این عدد با عنوان «ارتفاع چرخ» آمده است.

چطور: چرخ را روی زمین صاف بگذارید و از زمین تا بالای کفی را بخوانید.

چرا مهم است: دو چرخ هم‌قطر ممکن است ارتفاع متفاوتی داشته باشند. مثلاً چرخ ۱۰ گردان طلایی کفی‌دار ارتفاعی حدود ۱۳۰ میلی‌متر دارد، اما چرخ ۱۶ گردان چدن لاستیکی حدود ۲۰۰ میلی‌متر است. اگر فقط یکی از چهار چرخ را عوض می‌کنید، ارتفاع باید با بقیه یکی باشد. وگرنه میز یا گاری لق می‌زند.

۳. نوع اتصال

پیش از عدد، نوع اتصال را مشخص کنید. سه حالت رایج داریم:

کفی‌دار (صفحه‌ای): یک صفحه‌ی فلزی با چهار سوراخ که با پیچ زیر شاسی بسته می‌شود.

پیچی (رزوه‌ای): یک پیچ از وسط پایه بیرون آمده که در مهره یا بوش زیر پایه می‌رود.

پیمی یا پین‌دار (میله‌ای): یک میله‌ی صاف که داخل لوله‌ی پایه‌ی تخت یا ترولی جا می‌رود.

مقایسه‌ی کامل دو اتصال اول را در مقاله‌ی چرخ پیچی یا کفی‌دار نوشته‌ایم. اینجا فقط روش اندازه‌گیری هر کدام را می‌گوییم.

۴. ابعاد کفی و فاصله‌ی سوراخ‌ها (برای چرخ کفی‌دار)

چه چیزی: طول و عرض صفحه، فاصله‌ی مرکز سوراخ‌ها از هم و قطر خود سوراخ‌ها.

چطور: فاصله را از مرکز یک سوراخ تا مرکز سوراخ کناری بخوانید، نه از لبه تا لبه. هر دو جهت را بنویسید، چون کفی همیشه مربع نیست.

نمونه: کفی چرخ ۱۰ گردان طلایی حدود ۹۲ در ۹۲ میلی‌متر است و چهار سوراخ دارد. اگر سوراخ‌های شاسی شما کمی جابه‌جاتر است، گاهی با سوراخ بیضی در کفی یا یک صفحه‌ی واسط حل می‌شود. اما بهتر است از اول کفی هم‌اندازه بخرید.

برای چرخ‌های ثابت هم همین روش کار می‌کند. چرخ ۱۲.۵ ثابت سومر پایه مشکی نمونه‌ای است که ابعادش با گردان هم‌قطر خود هماهنگ است تا روی یک شاسی کنار هم بنشینند. بقیه‌ی گزینه‌ها در دسته‌ی چرخ ثابت هستند. روش نصب را هم در راهنمای نصب چرخ کفی‌دار روی گاری ببینید.

۵. سایز پیچ یا پین (برای چرخ پیچی و پیمی)

چه چیزی: قطر بیرونی پیچ و طول آن. در بازار با حرف M و عدد میلی‌متر می‌شناسندش، مثل M8، M10 و M12.

چطور: قطر پیچ را با کولیس از روی دنده‌ها بخوانید. عدد حدود ۸ یعنی M8 و عدد حدود ۱۰ یعنی M10. طول را از زیر پایه تا نوک پیچ اندازه بگیرید. برای پین، قطر میله و طول قسمتی را که داخل لوله می‌رود بنویسید.

نمونه‌ها در فروشگاه:

• چرخ ۴ سانتی گردان پیچی سوپو با پیچ M8 برای مبلمان سبک
• چرخ دوقلو ۳۵ میلی پیچ M10
• چرخ ترمزدار طوسی ۵ سانتی پیچ M10 با ارتفاع حدود ۷۰ میلی‌متر
• چرخ بیمارستانی پارس ۱۲.۵ پیچی M12 برای تخت و ترولی
• چرخ ۱۲.۵ گردان پیمی قاب‌دار با پین ۲۷ برای پایه‌های لوله‌ای

اشتباه رایج: اینکه پیچ را با چشم «تقریباً هشت» تشخیص دهید. فاصله‌ی M8 و M10 فقط دو میلی‌متر است، اما پیچ M10 هرگز در مهره‌ی M8 نمی‌رود. اگر کولیس ندارید، مهره‌ی زیر پایه را باز کنید و به فروشگاه ابزار ببرید.

دو موقعیتی که اندازه‌گیری را سخت‌تر می‌کند

وقتی چرخ قدیمی گم شده یا شکسته است: اندازه را از چرخ سالم کناری بگیرید. اگر همه از بین رفته‌اند، فاصله‌ی زیر شاسی تا زمین را در حالتی که میز یا دستگاه تراز است اندازه بگیرید. همین عدد ارتفاع نصب مورد نیاز شماست.

وقتی می‌خواهید چرخ را بزرگ‌تر کنید: چرخ بزرگ‌تر از درز و دست‌انداز راحت‌تر رد می‌شود، اما ارتفاع را بالا می‌برد و گردش آن فضای بیشتری زیر شاسی می‌خواهد. پیش از سفارش، شعاع گردش چرخ گردان را زیر شاسی امتحان کنید تا به بدنه یا چرخ کناری گیر نکند.

برگه‌ی اندازه‌ای که برای فروشنده می‌فرستید

این خلاصه را پر کنید و همراه یک عکس از چرخ کنار خط‌کش بفرستید:

نوع چرخ: گردان، گردان ترمزدار یا ثابت

قطر: ... میلی‌متر

ارتفاع نصب: ... میلی‌متر

اتصال: کفی (ابعاد ... در ...، فاصله‌ی سوراخ‌ها ... در ...) یا پیچ (M... طول ...) یا پین (قطر ...)

بار هر چرخ: وزن کل بار و دستگاه تقسیم بر تعداد چرخ‌ها، به‌اضافه‌ی کمی حاشیه‌ی اطمینان

کف محل کار: سرامیک، اپوکسی، بتن یا آسفالت

با این برگه، فروشنده می‌تواند بین ده‌ها مدل هم‌قطر، همان چرخی را پیشنهاد کند که بدون سوراخ‌کاری اضافه سر جایش می‌نشیند.

نتیجه‌گیری

اندازه‌ی چرخ فقط قطر آن نیست. ارتفاع نصب، نوع اتصال، ابعاد کفی یا سایز پیچ و بار هر چرخ هم به همان اندازه مهم‌اند. پنج عدد را به میلی‌متر بنویسید، چرخ ساییده را با سایز استاندارد تطبیق دهید و پیچ را با کولیس بخوانید، نه با چشم. این ده دقیقه شما را از مرجوعی، سوراخ‌کاری دوباره و میز لق نجات می‌دهد.