تفاوت چرخ پیچی و کفی؛ شش سناریو برای انتخاب نوع اتصال

تفاوت چرخ پیچی و کفی در نگاه اول فقط به محل اتصال برمی‌گردد: یکی با یک پیچ وسط به پایه بسته می‌شود و دیگری با یک صفحه‌ی چهارسوراخ. اما همین تفاوت کوچک، روی تحمل بار، لقی بعد از چند ماه، سرعت نصب و حتی ظاهر مبل یا ترولی اثر می‌گذارد. بهترین راه مقایسه این است که یک مدل را در هر دو نسخه کنار هم بگذاریم؛ مثلاً چرخ پیچی گردان سومر ۷۵ میلی‌متری و نسخه‌ی کفی همان چرخ. اگر هنوز نمی‌دانید چه قطر و ظرفیتی لازم دارید، از دسته چرخ‌های گردان شروع کنید. در این مقاله، به جای فهرست مزایا و معایب، شش سناریوی واقعی را بررسی می‌کنیم و برای هر کدام نوع اتصال مناسب را پیشنهاد می‌دهیم.

دو نوع اتصال در یک نگاه

چرخ پیچی

یک پیچ رزوه‌دار از بالای دوشاخه بیرون آمده است. این پیچ داخل مهره‌ی جوشی، بوش رزوه‌دار یا سوراخ رزوه‌شده‌ی پایه بسته می‌شود. سایز پیچ معمولاً ۸، ۱۰ یا ۱۲ میلی‌متر است. برای نمونه نسخه‌ی پیچی پایه مشکی نارنجی ۵۰ میلی‌متری پیچ ۸ دارد، پیچی سومر ۷۵ پیچ ۱۰ و چرخ بیمارستانی پیچی پارس ۱۰۰ میلی‌متری پیچ ۱۲.

چرخ کفی

بالای دوشاخه یک صفحه‌ی فلزی تخت با چهار سوراخ دارد. صفحه با چهار پیچ یا پرچ به سطح زیر وسیله بسته می‌شود. بار روی سطح بزرگ‌تری پخش می‌شود و نیروهای کج‌کننده بین چهار نقطه تقسیم می‌شوند.

سناریوی ۱: پایه‌ی لوله‌ای مبل یا میز

وضعیت: پایه‌ی باریک لوله‌ای یا چوبی که سطح زیرش برای صفحه‌ی چهارسوراخ جا ندارد.

انتخاب: پیچی.

چرا: صفحه‌ی کفی از دور پایه بیرون می‌زند و هم زشت است و هم پیچ‌هایش به لبه‌ی چوب نزدیک می‌شوند و چوب را می‌شکافند. چرخ پیچی با یک مهره‌ی کوبیدنی یا بوش رزوه‌دار تمیز نصب می‌شود. برای وسایل سبک خانگی، چرخ پیچی پایه مشکی نارنجی ۵۰ میلی‌متری نمونه‌ی رایج این کاربرد است.

سناریوی ۲: ترولی یا گاری با کف ورق یا تخته

وضعیت: زیر وسیله سطح صاف و پهن وجود دارد و بار متوسط تا سنگین است.

انتخاب: کفی.

چرا: وقتی ترولی پر را هل می‌دهید، هر بار که چرخ به درز یا لبه برخورد می‌کند، نیرویی به اتصال وارد می‌شود که می‌خواهد آن را کج کند. صفحه‌ی چهارسوراخ این نیرو را بهتر تحمل می‌کند. برای بارهای سنگین‌تر، چرخ‌هایی مثل چرخ پلی‌اورتان چدنی گردان ۱۰۰ میلی‌متری تقریباً همیشه کفی ساخته می‌شوند. روش درست نصب را در آموزش نصب چرخ کفی روی گاری قدم‌به‌قدم توضیح داده‌ایم.

سناریوی ۳: تعویض چرخ قدیمی بدون دست بردن در سازه

وضعیت: چرخ قبلی خراب شده و فقط می‌خواهید همان را عوض کنید.

انتخاب: همان نوع اتصال قبلی.

چرا: عوض کردن پیچی به کفی یعنی سوراخ‌کاری و شاید جوشکاری. اگر چرخ قبلی پیچی بود، سایز رزوه را دقیق اندازه بگیرید. اگر کفی بود، فاصله‌ی مرکز تا مرکز سوراخ‌های صفحه را اندازه بگیرید و ارتفاع کل را هم یادداشت کنید تا وسیله کج نشود. برای نمونه، پیچی و کفی سومر ۷۵ هر دو ارتفاع ۱۱۰ میلی‌متری دارند؛ پس در یک وسیله می‌شود این دو را بدون کج شدن کنار هم استفاده کرد.

سناریوی ۴: تخت یا تجهیزات سبک درمانی

وضعیت: پایه‌ی لوله‌ای استاندارد، نیاز به حرکت بی‌صدا و تمیزکاری مداوم.

انتخاب: معمولاً پیچی، مگر اینکه سازنده صفحه پیش‌بینی کرده باشد.

چرا: بسیاری از تجهیزات درمانی پایه‌ی لوله‌ای دارند و اتصال پیچی ظاهر تمیزتری ایجاد می‌کند و جای کمتری برای جمع شدن آلودگی باقی می‌گذارد. خانواده‌ی طوسی بیمارستانی هر دو نسخه را دارد: پیچی ۵۰ میلی‌متری و کفی ۵۰ میلی‌متری؛ با ظرفیت یکسان ۲۵ کیلوگرم و ارتفاع ۷۰.

سناریوی ۵: وسیله‌ای که زیاد جابه‌جا و گاهی کشیده می‌شود

وضعیت: قفسه یا کمد چرخ‌دار که گاهی از روی آستانه‌ی در یا لبه‌ی فرش عبور می‌کند.

انتخاب: کفی، یا پیچی با رزوه‌ی بزرگ‌تر و مهره‌ی قفل‌کن.

چرا: ضربه‌های پشت سر هم، پیچ تک را کم‌کم شل می‌کند و رزوه‌ی پایه را می‌ساید. اگر مجبور به استفاده از پیچی هستید، از چسب رزوه یا واشر فنری استفاده کنید و هر چند هفته یک بار اتصال را بازدید کنید.

سناریوی ۶: بار بالای ۱۰۰ کیلوگرم برای هر چرخ

وضعیت: دستگاه کارگاهی، ترولی انبار یا پایه‌ی ماشین‌آلات.

انتخاب: کفی.

چرا: در این بازه، تقریباً همه‌ی چرخ‌های صنعتی کفی ساخته می‌شوند چون یک پیچ تنها نقطه‌ی ضعف کل سیستم می‌شود. در دسته چرخ‌های صنعتی هم بیشتر مدل‌ها صفحه دارند. اگر بین گردان و ثابت هم مردد هستید، مقایسه چرخ ثابت و گردان را بخوانید.

چند نکته که در مقایسه‌ها کمتر گفته می‌شود

• ظرفیت چرخ با ظرفیت اتصال یکی نیست: دو نسخه‌ی پیچی و کفی یک مدل معمولاً ظرفیت اعلامی یکسانی دارند، اما ظرفیت واقعی به استحکام پایه‌ی شما هم بستگی دارد. پیچ ۸ میلی‌متری در لوله‌ی جدار نازک، آن ظرفیت را نمی‌دهد.
• سرعت نصب: چرخ پیچی در چند ثانیه با دست بسته می‌شود؛ کفی به چهار پیچ و ابزار نیاز دارد.
• تراز کردن: با چرخ پیچی می‌توانید با کمی باز و بسته کردن، لقی جزئی را جبران کنید. کفی همیشه به همان سطحی که رویش بسته شده وابسته است.
• ترمز: هر دو نوع اتصال نسخه‌ی ترمزدار دارند؛ مثلاً سومر ۱۰۰ میلی‌متری در نسخه‌ی کفی ترمزدار هم عرضه می‌شود.

چطور نوع اتصال وسیله‌ی فعلی را تشخیص دهید؟

اگر وسیله را برگردانید و بالای دوشاخه فقط یک مهره یا لوله‌ی رزوه‌دار ببینید، اتصال پیچی است. اگر صفحه‌ای مربعی یا مستطیلی با چهار پیچ ببینید، کفی است. گاهی هم یک میله‌ی صاف بدون رزوه داخل لوله فرو رفته که نوع سومی به نام پیمی است و جای بحث جداگانه دارد. برای چرخ پیچی، یکی از چرخ‌ها را باز کنید و قطر رزوه را با کولیس بخوانید؛ برای کفی، طول و عرض صفحه و فاصله‌ی سوراخ‌ها را از مرکز به مرکز یادداشت کنید. با این چند عدد، پیدا کردن جایگزین درست بسیار ساده‌تر می‌شود.

نتیجه‌گیری

در تفاوت چرخ پیچی و کفی، برنده‌ی مطلق وجود ندارد. اگر پایه باریک است، بار سبک است و ظاهر اهمیت دارد، چرخ پیچی انتخاب طبیعی است. اگر زیر وسیله سطح صاف دارید، بار متوسط یا سنگین است و وسیله زیاد ضربه می‌خورد، چرخ کفی خیال‌تان را راحت می‌کند. برای تعویض هم ساده‌ترین قانون این است: همان نوع اتصال قبلی را با همان ارتفاع بخرید. قبل از سفارش، سایز رزوه یا فاصله‌ی سوراخ‌های صفحه و ارتفاع کل را اندازه بگیرید تا چرخ جدید دقیق جای قبلی بنشیند.